በኢትዮጵያ የሴቶችን መብት በማስከበር እና የሥርዓተ-ጾታ እኩልነትን በማምጣት ረገድ የወጣቶች ኃላፊነት

መግቢያ

ሚሼል ኦባማ “እኛ ሴቶች ልናሳካው የምንችለው ነገር ገደብ የለውም” ስትል የተናገረችው ሃሳብ ለዛሬዋ ኢትዮጵያ ትልቅ ትርጉም አለው። ወጣቶች የነገ መሪዎች ብቻ አይደሉም፤ ይልቁንም ባለፉት ዘመናት በነበሩ ስር የሰደዱ ማህበራዊ ግፎች እና ኢትዮጵያ አሁን መገንባት ባለባት እኩልነት መካከል ያሉ ወሳኝ ድልድዮች ናቸው። ሴት ልጆች አሁንም ትምህርት በሚከለከሉበት፣ ሴቶች በአመራር ቦታዎች በበቂ ሁኔታ በማይወከሉበት እና ጎጂ ልማዶች የህዝቡን ግማሽ ድምጽ በሚያፍኑበት ሁኔታ ውስጥ ሀገር እንዴት ሙሉ በሙሉ ሊበለጽግ ይችላል? ይህ ጥያቄ የሞራል ብቻ ሳይሆን የሀገር ህልውና ጉዳይ ነው። እነዚህ መሰረታዊ ጥያቄዎች ወጣቶች የሴቶችን መብት የመከላከል እና የሥርዓተ-ጾታ እኩልነትን በድፍረት፣ በብልሃት እና በአዘኔታ የማስፋፋት ታሪካዊ ኃላፊነት እንዳለባቸው ያሳያሉ (1)። ለዚህም ነው ስለ ኢትዮጵያ የወደፊት ዕጣ ፈንታ በሚደረግ ማንኛውም ቁምነገር ያለው ውይይት ውስጥ የወጣቶች ሚና በማዕከልነት መቀመጥ ያለበት።

የወጣቶች ተፈጥሮአዊ ለውጥ አምጪነት

የወጣቶች ሚና ወሳኝ የሆነው ወጣቶች ለማህበራዊ ለውጥ ዋነኛው ተንቀሳቃሽ ኃይል በመሆናቸው ነው። ወጣቶች የነባር ሁኔታዎችን ስህተት የመጠየቅ ጉልበት፣ ጎጂ ልማዶችን የመጋፈጥ ድፍረት እና ፍትሃዊ ማህበረሰብን የመገንባት የፈጠራ ችሎታ አላቸው (2)። አብዛኛው የህዝብ ቁጥር ወጣት በሆነባት ኢትዮጵያ፣ ወጣቶች ለሥርዓተ-ጾታ እኩልነት በሚደረገው ትግል ውስጥ እንደ ተመልካች ሳይሆን በዋናው ማዕከል ላይ የሚገኙ ተዋናዮች ናቸው። ወጣቶች በአንድ ማህበረሰብ ውስጥ ለውጥን ለመቀበልም ሆነ አዳዲስ እሴቶችን ለመቅረጽ ያላቸው ተለዋዋጭነት ከሌላው የህብረተሰብ ክፍል የላቀ ነው። እነሱ ዝም ካሉ ኢ-ፍትሃዊነት እንደ ባህል ተቆጥሮ ይቀጥላል፤ እነሱ ከተንቀሳቀሱ ግን ትውልድ ተሻጋሪ ሽግግር ይጀምራል። ስለዚህ ወጣቶች የማህበረሰቡ አባላት ብቻ አይደሉም፤ ይልቁንም የማህበራዊ እድገት ፋና ወጊዎች እና የፍትህ መሃንዲሶች ናቸው።

የህግ መሰረት እና የዜግነት ግዴታ

የኢትዮጵያ የህግ ስርዓት ለዚህ ታላቅ ተልዕኮ ለወጣቶች ጠንካራ መሰረት ይሰጣል። የሀገሪቱ ህገ-መንግስት በአንቀጽ 25 በህግ ፊት እኩልነትን ሲያረጋግጥ፣ በአንቀጽ 35 ደግሞ የሴቶችን እኩል መብት፣ የድጋፍ እርምጃዎችን የማግኘት መብታቸውን፣ ከጎጂ ልማዶች የመጠበቅ እና በፖለቲካ፣ በኢኮኖሚና በማህበራዊ ህይወት ውስጥ ሙሉ በሙሉ የመሳተፍ መብታቸውን እውቅና ይሰጣል (3)። ነገር ግን፣ እነዚህ በወረቀት ላይ የሰፈሩ ደረቅ የህግ ቃላት ብቻ ሆነው ሊቀሩ አይገባም። ህጉ ህያው የሚሆነው በዜጎች—በተለይም በወጣቶች—ንቁ ተሳትፎ እና ጥበቃ ሲታገዝ ነው። ወጣቶች እነዚህን ህጋዊ መብቶች ተረድተው ሲያስከብሩ እና ሲያስረዱ፣ ህገ-መንግስቱን ከጽሁፍ ሰነድነት ወደ ተጨባጭ የማህበረሰብ ፍትህ ይቀይሩታል። በዚህ ረገድ ወጣቶች በህጉ ንድፈ-ሃሳብ እና በገሃዱ የእኩልነት ህይወት መካከል እንደ ትልቅ አገናኝ ኃይል ያገለግላሉ።

የአመለካከት ለውጥ እና የትምህርት ሚና

ወጣቶች ጎጂ እምነቶች ስር ከመስደዳቸው በፊት አመለካከቶችን የመለወጥ አቅም ስላላቸው ልዩ ጠቀሜታ አላቸው። በብዙ የኢትዮጵያ ማህበረሰቦች ውስጥ መድልዎ የሚጀምረው ገና በልጅነት፣ ወንዶችና ሴቶች ልጆች ምን ማድረግ እንደሚችሉ ወይም እንደማይችሉ በሚሰረጽባቸው የተሳሳተ ማህበራዊ ግንባታ ነው (4)። ወጣቶች እነዚህን ስር የሰደዱ አመለካከቶች በእኩዮች ውይይት፣ በተማሪዎች ክበባት እና በማህበረሰብ ንግግሮች አማካኝነት ሊሞግቱ ይችላሉ። ፕሮፌሰር፣ እዚህ ጋር ወጣቱ ትውልድ “ለምንድነው የአንዲት ሴት ልጅ የወደፊት ህይወት በጾታዋ ምክንያት የሚገደበው?” ወይም “ለምንድነው አመራር ለወንዶች ብቻ የተተወ የሚመስለው?” የሚሉ ከባድ ግን መሰረታዊ ጥያቄዎችን ማንሳት ይችላል። እነዚህ ጥያቄዎች ማህበረሰቡን ከጭፍን ተቀባይነት ወደ ጥልቅ ማሰላሰል ያሸጋግሩታል። ማሰላሰል ደግሞ የማንኛውም ማህበራዊ ለውጥ መጀመሪያ ነው።

ያለዕድሜ ጋብቻን መዋጋት፡ የትውልድ ጥበቃ

የኢትዮጵያ ሴት ልጆች ተሞክሮ የወጣቶች እርምጃ ለምን አስቸኳይ እንደሆነ ያሳያል። ያለዕድሜ ጋብቻ በኢትዮጵያ የሴት ልጆችን ትምህርት፣ ጤና እና የወደፊት እድሎች ሲያቀጭጭ የቆየ ስር የሰደደ ችግር ነው (5)። ምንም እንኳን መንግስታዊ እና መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ከፍተኛ ጥረት ቢያደርጉም፣ ድርጊቱ አሁንም በብዙ የገጠር አካባቢዎች ቀጥሏል። አንዲት ሴት ልጅ ትምህርቷን ቀድማ እንድታቋርጥ እና ወደ ጋብቻ እንድትገባ ስትገደድ፣ ግለሰቧ ብቻ ሳትሆን ሀገሪቱ ጭምር ትልቅ አቅም ታጣለች። ወጣቶች በየአካባቢያቸው ለሴት ልጆች ትምህርት እና ክብር ተከላካይ በመሆን ይህንን ሊቀይሩ ይችላሉ። በገዛ ማህበረሰቡ ውስጥ ያለዕድሜ ጋብቻን የሚቃወም እና የሚያጋልጥ ወጣት የአንዲት ሴት ልጅን መጻኢ እድል በመታደግ የለውጥ ተምሳሌት ይሆናል።

የሴቶች ትምህርት እንደ ሀገር ግንባታ መሳሪያ

ወጣቶች የሴቶችን ትምህርት በተግባራዊ መንገዶች የመደገፍ ኃይል አላቸው። አንዲት ሴት ልጅ በትምህርት ቤት ስትቆይ ራሷን የመምራት፣ የጤና አጠባበቅን የመረዳት፣ ገቢ የማግኘት እና በሕዝባዊ ሕይወት ውስጥ የመሳተፍ አቅም ታገኛለች (6)። የዩኤንኤፍፒኤ (UNFPA) መረጃዎች እንደሚያሳዩት የወጣቶች ማብቃት እና የሥርዓተ-ጾታ እኩልነት ለኢትዮጵያ ልማት መሰረታዊ ምሰሶዎች ናቸው። ወጣቶች የትምህርት ቤት ዘመቻዎችን፣ የንባብ ክበቦችን እና የአማካሪነት ፕሮግራሞችን በማደራጀት ትልቅ ድርሻ ሊወጡ ይችላሉ። ኢትዮጵያ በሴት እና በወንድ ልጆቿ አእምሮ ላይ በእኩልነት ካልተዋለች የተሟላ እና ሚዛናዊ እድገት ልታመጣ አትችልም። ትምህርት ወደ ሥራ መግቢያ መንገድ ብቻ ሳይሆን ወደ ሰብአዊ ክብር፣ በራስ መተማመን እና ፍጹም ነፃነት የሚወስድ ጎዳና ነው።

ከገጠር እስከ ከተማ፡ የማህበረሰብ ንቅናቄ

በትምህርት ቤት እንድታቋርጥ እና ገና ዝግጁ ሳትሆን ወደ ጋብቻ እንድትገባ በምትገደድ የገጠር ኢትዮጵያዊት ሴት ልጅ ህይወት ውስጥ ያለውን ግፍ ማስተዋል ይቻላል። ይህ የአንድ ቤተሰብ የግል ጉዳይ ብቻ ሳይሆን ሀገራዊ ህመም ነው (7)። አሁን በዚሁ አካባቢ ግንዛቤ የሚፈጥር በወጣቶች የሚመራ ንቅናቄን በዓይነ ህሊናዎ ይመልገቱ። በዚህ ሁኔታ ውስጥ ወጣቱ ትውልድ የቀደመውን ትውልድ የተሳሳቱ አመለካከቶች እና ወጎች መለወጥ ይጀምራል። በኢትዮጵያ ለውጥ የሚመጣው በዚህ መንገድ ነው፦ በከንቱ ጩኸት ሳይሆን አመለካከትን በሚቀይር፣ ወላጆችን በሚያሳምን እና የሴት ልጆችን መጻኢ እድል በሚጠብቅ ወጥ ተግባር ነው። ይህ ተግባር የወጣቱን ትውልድ የማህበረሰብ ኃላፊነት ስሜት ያሳያል።

በጾታ ላይ የተመሰረተ ጥቃትን ማጥፋት

በጾታ ላይ የተመሰረተ ጥቃት ወጣቶች በአስቸኳይ ሊንቀሳቀሱበት የሚገባ ሌላው ትልቅ ዘርፍ ነው። በኢትዮጵያ ሴቶችና ልጃገረዶች አሁንም በቤት ውስጥ፣ በትምህርት ቤት እና በስራ ቦታዎች ለጥቃት መጋለጣቸውን ቀጥለዋል (8)። ይህ ችግር ከአድሎአዊ ማህበራዊ ደንቦች እና ከስልጣን አለመመጣጠን ጋር የተቆራኘ ነው። ህገ-መንግስቱ በሴቶች ላይ አካላዊ ወይም ስነ-ልቦናዊ ጉዳት የሚያደርሱ ድርጊቶችን በግልጽ ይከለክላል። ወጣቶች ተጎጂዎችን በመደገፍ፣ ጥቃቶችን በማጋለጥ እና በማህበረሰቡ ውስጥ የአክብሮት ባህልን በማስፈን ረገድ ግንባር ቀደም መሆን አለባቸው። ወጣት ወንዶች ጥቃትን መቃወምን እና የሴቶችን ሰብአዊነት ማክበርን ከተማሩ ሰላማዊ ማህበረሰብ ይገነባሉ። ስለዚህ ወጣቶች የሴቶች ተከላካዮች ብቻ ሳይሆኑ የሀገር ሰላም ጠባቂዎችም ናቸው።

አመራር እና ውሳኔ ሰጪነት

በተጨማሪም ወጣቶች ሴቶች በአመራር እና በውሳኔ ሰጪነት ውስጥ እንዲሳተፉ መንገድ መጥረግ አለባቸው። ሴቶች በአመራር ቦታዎች ባልተወከሉበት ሁኔታ ጤናማ እና ሁሉን አቀፍ ዲሞክራሲ ሊኖር አይችልም (9)። በኢትዮጵያ ሴቶች አሁንም በፖለቲካ እና በከፍተኛ የውሳኔ ሰጪነት መድረኮች ወደ ኋላ ቀርተዋል። ወጣቶች በተለያዩ ማህበራት፣ በዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ምክር ቤት እና በአካባቢ ኮሚቴዎች ውስጥ ለሴቶች እኩል ቦታ በመስጠት ይህንን አለመመጣጠን ሊታገሉ ይችላሉ። ወጣት ወንዶች ሴት መሪዎችን ማክበርን ከተማሩ እና ወጣት ሴቶች ለመምራት ድፍረት ካገኙ፣ የወደፊት ተቋማት የበለጠ ፍትሃዊ እና ውጤታማ ይሆናሉ። የአመራር ብቃት በጾታ ሳይሆን በችሎታ ላይ የተመሰረተ መሆኑን በተግባር ማሳየት የወጣቶች ሚና ነው።

የኢኮኖሚ ነጻነት እና ማብቃት

የኢኮኖሚ አቅምን ማሳደግ ወጣቶች ዘላቂ ለውጥ ሊያመጡበት የሚችሉበት ሌላው ወሳኝ ዘርፍ ነው። የሴቶች መብት የንብረት ባለቤትነትን፣ የእኩል ስራ እድልን እና በስራ ቦታ የሚደረግ መድልዎ ማቆምን ያካትታል (10)። ሆኖም የኢኮኖሚ አለመመጣጠን አሁንም የብዙ ሴቶችን ነጻነት ይገድባል። ወጣቶች ሴት ልጆች ወደ ንግድ፣ ቴክኖሎጂ፣ ኢንጂነሪንግ እና ስራ ፈጠራ እንዲገቡ በማበረታታት ሊረዱ ይችላሉ። የራሷን ገቢ የምታገኝ፣ ንብረት ባለቤት የሆነች እና የምትመራ ሴት ልጅ ለማንም ጥገኛ አትሆንም፤ ይህም ለማህበራዊ ጥቃቶች የመጋለጥ እድሏን ይቀንሰዋል። ስለዚህ በኢኮኖሚ ማብቃት ላይ የወጣቶች ተሳትፎ ለፍትህ የሚደረግ ትልቅ ኢንቨስትመንት ነው።

የዲጂታል ዘመን እና የወጣቶች ድምጽ

ወጣቶች በዲጂታል ንቅናቄ ውስጥም ልዩ አቅም አላቸው። ማህበራዊ ሚዲያ ሃሳቦችን በፍጥነት ለማሰራጨት እና የአለም አቀፍ ንቅናቄዎችን ወደ ሀገር ውስጥ ለማምጣት ትልቅ እድል ይሰጣቸዋል (11)። ወጣቶች እነዚህን መድረኮች የህግ ግንዛቤን ለማስፋፋት፣ በሴቶች ላይ የሚደርሱ ግፎችን ለማጋለጥ እና የኢትዮጵያውያን ሴቶችን አርአያነት ያላቸውን ታሪኮች ለማጋራት ሊጠቀሙባቸው ይችላሉ። ነገር ግን ይህ ንቅናቄ ውጤታማ የሚሆነው በእውቀት፣ በእውነታ እና በሃላፊነት ላይ ሲመሰረት ነው። በዲጂታል ዘመን ወጣቶች ግንዛቤን ወደ ተጨባጭ ተግባር የመቀየር እና ፖሊሲ አውጪዎችን የመጫን ታሪካዊ እድል አላቸው።

መልካም ተሞክሮዎች እና የወደፊት ተስፋ

ኢትዮጵያውያን ወጣቶች ዛሬም ሊማሩባቸው የሚችሉ መልካም ጅምሮች አሉ። በሀገሪቱ ውስጥ በወጣቶች ላይ ያተኮሩ ተነሳሽነቶች የሥርዓተ-ጾታ እኩልነትን ለማምጣት እና በጾታ ላይ የተመሰረተ ጥቃትን ለመከላከል እየሰሩ ይገኛሉ (12)። እነዚህ ተሞክሮዎች በወጣቶች የሚመራ ለውጥ የሚቻል ብቻ ሳይሆን ቀድሞውኑ ውጤት እያመጣ መሆኑን ያሳያሉ። ተግባራቸው መጀመሪያ ላይ ትንሽ ሊመስል ይችላል፣ ነገር ግን በብዙ ወጣቶች የሚደገሙ ትናንሽ እርምጃዎች የሀገርን አቅጣጫ የመቀየር አቅም አላቸው። ወጣቶች ፍትህን ለማስፈን እና እኩልነትን ለማምጣት የመንግስትን ወይም የሌላን አካል ፈቃድ መጠበቅ የለባቸውም፤ ዛሬውኑ ካሉበት ማህበረሰብ መጀመር ይችላሉ።

እኩልነት እንደ ልማት ሞተር

የወጣቶች ሚና ከኢትዮጵያ ሰፊ የወደፊት ተስፋ ጋር በቀጥታ የተቆራኘ ነው። የሥርዓተ-ጾታ እኩልነት የሴቶች ጉዳይ ብቻ ሳይሆን የልማት፣ የዲሞክራሲ፣ የሰላም እና የሰው ልጅ ክብር ጉዳይ ነው (13)። ሴቶች ሲበቁ ቤተሰቦች ይጠነክራሉ፣ ህጻናት የተሻለ እንክብካቤ ያገኛሉ፣ ማህበረሰብም ጤናማ ይሆናል። ይህንን የሚረዱ ወጣቶች እኩልነትን እንደ ቸርነት ሳይሆን እንደ መሰረታዊ ፍትህ ይመለከቱታል። ፍትህ የወጣቶች መለያ እና እሴት ሲሆን ደግሞ ሀገር ከስሩ ይጠነክራል። የወጣቶች ተሳትፎ የሀገሪቱን የልማት ግቦች ለማሳካት ዋነኛው ቁልፍ ነው።

ማጠቃለያ

ለማጠቃለል ያህል፣ በኢትዮጵያ የሴቶችን መብት ለማስከበር እና የሥርዓተ-ጾታ እኩልነትን ለማምጣት የወጣቶች ሚና ወሳኝ እንጂ ተቀጥላ አይደለም። ወጣቶች ያስተምራሉ፣ ይሞግታሉ፣ ያደራጃሉ፣ ይከላከላሉ፣ ይመራሉም። ጎጂ ልማዶችን በመጋፊት እና የሴቶችን ድምጽ በማጉላት በህገ-መንግስቱ የተረጋገጠውን እኩልነት በተግባር ማዋል ይችላሉ (14)። የኢትዮጵያ የወደፊት ዕጣ ፈንታ የሚወሰነው በዛሬው ወጣት ትውልድ ምርጫ ላይ ነው። ወጣቶች ዛሬ ለሴቶች መብት በጽናት ከቆሙ፣ እኩልነት በተግባር የሚኖርባት፣ ሁሉም ዜጋ በእኩልነት የሚከበርባት ሀገር ይገነባሉ። የወደፊት ህይወት የሚቀረጸው እና የትውልድ አሻራ የሚቀመጠው በዛሬዎቹ ወጣቶች ድፍረት እና ተግባር ነው።

ዋቢዎች

(1) https://www.unicef.org/ethiopia/gender-equality
(2) https://doi.org/10.3390/ijerph17124592
(3) https://www.abyssinialaw.com/constitutions-of-ethiopia/the-1995-constitution-of-the-federal-democratic-republic-of-ethiopia
(4) https://ethiopia.actionaid.org/publications/youth-and-gender-equality
(5) https://www.girlsnotbrides.org/where-does-it-happen/atlas/ethiopia/
(6) https://ethiopia.unfpa.org/en/topics/gender-equality-0
(7) https://www.care-international.org/our-work/education-and-work/empowering-girls-ethiopia
(8) https://www.mdpi.com/1660-4601/17/15/5536
(9) https://www.undp.org/ethiopia/projects/gender-equality-and-womens-empowerment
(10) https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2020/12/women-economic-empowerment-in-ethiopia
(11) https://www.article19.org/resources/ethiopia-social-media-and-gender-justice/
(12) https://www.plan-international.org/ethiopia/youth-led-change
(13) https://www.afdb.org/en/countries-east-africa-ethiopia/ethiopia-gender-profile
(14) https://www.britishcouncil.org.et/programmes/society/youth-voice-gender-equality

Telegram | LinkedIn | Instagram | TikTok | Twitter/X | Facebook